Badania w łagodnym przeroście prostaty

Łagodny przerost prostaty rozwija się zwykle u mężczyzn po 50. roku życia. W celu dokładnego zróżnicowania charaktery rozrostu, u pacjentów skarżących się na problemy z oddawaniem moczu niezbędne będzie wykonanie kilku podstawowych badań, w tym m.in.: wywiadu chorobowego, badania per rectum, oznaczenia poziomu markera PSA, badań laboratoryjnych krwi (stężenie mocznika i kreatyniny), badania ogólnego moczu i ewentualnie posiewu moczu, uroflowmetrii oraz
badania USG (TRUS).

W trudniejszych diagnostycznie przypadkach pomocne  jest wykonanie urografii i cystoskopii.

Wywiad chorobowy, czyli jak przygotować się do wizyty?

Przed rozpoczęciem badania urolog zawsze zbiera wywiad osobowy z pacjentem, który może zasugerować lekarzowi prawdopodobne rozpoznanie i określić, w jakim kierunku powinna być przeprowadzona diagnostyka. Warto zatem przygotować się do wizyty na ile to możliwe i zadać sobie pytania, których odpowiedzi będzie oczekiwał od nas później doktor.

Do najczęstszych pytań zalicza się te na temat:

• częstotliwości oddawania moczu w dzień i w nocy,
• bólu przy oddawaniu moczu,
• szerokości i siły strumienia moczu,
• przerwy w oddawaniu moczu,
• parć naglących,
• nietrzymania moczu,
• moczenia paradoksalnego.

Kwestionariusz IPSS

Dodatkowo pacjent będzie poproszony o wypełnienie kwestionariusza IPSS, który jest międzynarodowym systemem oceny punktowej objawów towarzyszących chorobom prostaty. Ankieta ta zawiera 7 pytań o dolegliwości związane z oddawaniem moczu i jedno pytanie o jakość życia. Każda odpowiedź jest punktowana w skali 0 do 5. Suma punktów pośrednio świadczy o stopniu nasilenia objawów łagodnego przerostu prostaty, czyli im większa suma punktów, tym dolegliwości są bardziej nasilone.

I tak, wynik:

• 0-7punktów w świadczy o niewielkim nasileniu objawów,
• 8-19 punktów mówi o umiarkowanym nasileniu,
• wynik powyżej 20 punktów wskazuje na znaczne dolegliwości.

Niezwykle istotne jest rzetelne odpowiadanie na pytania zadawane w ankiecie, gdyż na podstawie tej skali lekarz często podejmuje ostateczną decyzję na temat metody leczenia.

Badanie per rectum

Badanie per rectum oraz ocena poziomu PSA została wpisana w rejestr badań profilaktycznych. Oznacza to, że każdy mężczyzna po 50. roku życia powinien raz w roku odbyć wizytę u lekarza urologa w celu wykonania obu badań. Istotą badania jest ocena wielkości, spoistości, kształtu i bolesności gruczołu krokowego. W warunkach prawidłowych jest wyraźnie odgraniczony, elastyczny z wyraźnie zaznaczoną bruzdą międzypłatową. Zmiany o charakterze znacznego powiększenia gruczołu z równomiernie wzmożoną spoistością i zatartą bruzdą międzypłątową świadczą o łagodnym przeroście prostaty.

Badanie, choć wzbudza wiele emocji, jest niezbędnym elementem każdej wizyty u urologa. Z medycznego punktu widzenia jest badaniem idealnym. Jest nieinwazyjne, bezbolesne (stosowane jest znieczulenie miejscowe) i szybkie. Doświadczony lekarz w trakcie kilku sekund jest w stanie określić, czy gruczoł zawiera cechy przerostu, badaniami dodatkowymi może tę diagnozę potwierdzić i określić charakter zmian.

Badanie PSA

Prawidłowe stężenie waha się między 0 a 4 ng/ml i zwiększa się wraz z wiekiem i objętością stercza. Ogólnie panuje zasada, że systematyczny wzrost wyników nawet w granicach normy nie wyklucza patologii w obrębie gruczołu. Warto podkreślić, że wzrost poziomu PSA występuje najczęściej  w przypadku raka stercza. Może on być jednak podwyższony także u chorych z ostrym lub przewlekłym zapaleniu prostaty, po cewnikowaniu pęcherza, po badaniu per rectum. Z powodu tego ostatniego oznaczenie stężenia PSA należy wykonywać zawsze przed badaniem odbytnicy.

Inne badania laboratoryjne

Do najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych zalicza się:

• badanie ogólne moczu i ewentualnie posiew moczu,
• kwas moczowy,
• kreatyninę.

Badanie moczu jest niezbędne do wykluczenia zakażenia dróg moczowych, które są częstym powikłaniem zastoju moczu w pęcherzu i górnych drogach moczowych. Z kolei oznaczenie w surowicy krwi kreatyniny i kwasu moczowego pozwala wcześnie rozpoznać nefropatię zastoinową.

USG prostaty

Ultrasonografia układu moczowego z określeniem objętości moczu zalegającego
USG jamy brzusznej jest obecnie najczęściej wykonywanym badaniem rutynowym dróg moczowych. Często wykonywane jest jako pierwsze, gdyż jego wynik jest na tyle miarodajny, że pozwala na odstąpienie od dalszych badań. USG prostaty pozwala na zobrazowanie stanu górnych dróg moczowych oraz pęcherza. Powinno być wykonywane przy wypełnionym pęcherzu (zwykle pacjent zobowiązany jest do wypicia litra płynu na godzinę przed badaniem), a następnie po oddaniu moczu. Tak przeprowadzone badanie pozwala dokładnie ocenić wielkość gruczołu krokowego oraz objętość zalegającego moczu. Za wartość patologiczną uznaje się 10% pojemności czynnościowej pęcherza. W ocenie samej prostaty bardziej przydatne jest badanie USG wykonywane głowicą transrektalną. Dodatkową zaletą tego typu badania jest możliwość wykonania biopsji Tru Cut w przypadku podejrzenia rozrostu nowotworowego.

Uroflowmetria

Jest badaniem służącym pomiarowi przepływu moczu przez cewkę w czasie mikcji, z określeniem Qmax, czyli maksymalnego przepływu cewkowego. Jest to badanie dodatkowe, wykonywane u niektórych pacjentów. Wynik badania często jest niemiarodajny, dlatego też dla potwierdzenia wykonywane jest ono co najmniej dwukrotnie. Wynik uznaje się za wiarygodny, jeśli objętość jednorazowo oddanego moczu wynosiła co najmniej 150 ml.