Co to są choroby prostaty?

Prostata to gruczoł krokowy wielkości kasztana występujący tylko u mężczyzn. Znajduje się tuż pod pęcherzem moczowym i otacza cewkę moczową. To właśnie z faktu, że cewka moczowa przechodzi przez prostatę, wynika większość objawów  chorób prostaty. Gruczoł krokowy zaczyna doskwierać mężczyznom po przekroczeniu pięćdziesiątki. Jakie choroby dotykają tego gruczołu, czy objawy są dokuczliwe, czy można im zapobiegać? Jakie są najczęstsze choroby prostaty, z którymi chorzy zgłaszają się do lekarzy urologów?

Czym jest prostata?

Prostata (stercz) jest gruczołem występującym tylko u mężczyzn. U kobiet znajduje się jedynie skrawek tkanki, który uznajemy za odpowiednik strecza. Nie pełni jednak żadnej funkcji. U mężczyzn natomiast prostata odgrywa kluczową rolę w produkcji nasienia. Co prawda najważniejszy składnik nasienia czyli plemniki powstaje w jądrach, ale prostata produkuje płyn dzięki, któremu plemniki mogą przeżyć i dokonać zapłodnienia w drogach rodnych kobiety.

Łagodny przerost prostaty

Gruczoł krokowy jest hormonozależny. Oznacza to, że jego powstanie oraz wzrost zależy w sposób bezpośredni od męskiego hormonu płciowego czyli testosteronu. To właśnie dlatego u kobiet nie ma prostaty. Ilość testosteronu jest zbyt mała, by pobudzić gruczoł do wzrostu. Testosteron sprawia, że prostata powstaje i może pełnić ważną funkcję przez całe życie mężczyzny. Jeśli jednak testosteron oddziałuje na nią wystarczająco długo (około 50 - 70 lat), może (nie musi) spowodować przerost prostaty. W przeroście prostaty nie byłoby nic złego, gdyby nie fakt, że przechodzi przez nią cewka moczowa.

Przerost prostaty - objawy

Jeśli stercz jest przerośnięty, uciska na cewkę moczową i powoli zamyka jej światło. Początkowo objawia się to potrzebą częstszego wychodzenia do toalety. Po jakimś czasie parcie na mocz potrafi wybudzić ze snu. Wstawanie w nocy w celu oddania moczu nazywane jest nykturią. Niestety na tym nie koniec. Dalszy przerost prostaty może doprowadzić do sytuacji, że mocz będzie zalegał w pęcherzu, bowiem chory nie będzie mógł się całkowicie wypróżnić. Dodatkowo strumień moczu w miarę postępowania przerostu zaczyna być przerywany, by w końcu być tylko kroplowy, a wykapanie 1,5 litra moczu z pełnego pęcherza nie należy do przyjemności.

Ostre zatrzymanie moczu

Największym niebezpieczeństwem jest jednak ostre zatrzymanie moczu, czyli stan, kiedy mimo pełnego pęcherza obrzęknięta i przerośnięta prostata całkowicie uniemożliwia opróżnienie go. W takiej sytuacji może dojść do ostrego zatrucia toksynami w wyniku pozanerkowej niewydolności nerek - jest to stan zagrożenia życia. Najlepiej w ogóle do niego nie dopuścić.

Rak prostaty

Rak prostaty to nowotwór należący do grupy gruczolakoraków (lac. adenocarcinoma). Są to raki, czyli nowotwory złośliwe wywodzące się z tkanek gruczołu, np. prostaty. Rak prostaty jest nowotworem powoli rosnącym, dlatego w jego rozwoju nie liczy się tygodni, ale lata. Nie zmienia to faktu, że to groźny nowotwór i trzeci co do częstości występowania u mężczyzn. Rak prostaty początkowo rozwija się w gruczole, zwykle w części obwodowej. Dlatego można go wykryć w badaniu per rectum. Jednakże z czasem daje przerzuty do kości miednicy, żeber oraz do wątroby i płuc. Dodatkowo nowotwór ten nacieka (czyli powoli wrasta i niszczy) pęcherzyki nasienne, pęcherz moczowy i inne narządy położone w miednicy. Jest groźny dla życia.

Metody wykrywania raka prostaty

• badanie per rectum - czyli niebolesne, ale wstydliwe badanie polegające na wyczuwaniu zmian w prostacie przez lekarza za pomocą palca wsuniętego w odbyt,
• badanie antygenu swoistego dla prostaty PSA (ang. prostate specific antigen) - to kluczowe badanie przesiewowe w kierunku raka prostaty. Wzrost PSA powyżej 4ng/ml z dużym prawdopodobieństwem świadczy o rozwoju nowotworu, który może być na tyle mały, że nie da się go wyczuć palcem. Jednakże nowotwór może się rozwinąć bez wzrostu PSA (bardzo rzadko), dlatego badanie per rectum nadal jest podstawą diagnostyki,
• badanie TRUS - to badanie, które wykonuje się dopiero wtedy gdy istnieje solidne podejrzenie nowotworu. Jest to badanie ultrasonograficzne, ale w przeciwieństwie do zwykłego USG głowicy nie przykłada się do brzucha. Przystawia się ją bezpośrednio do prostaty po wprowadzeniu przez odbytnicę. Oznacza to, że badanie nie należy do najprzyjemniejszych. Jednakże, jeśli ma być wykonana biopsja, to TRUS pozwala przeprowadzić ją w sposób możliwie skuteczny i bezpieczny.

Zapalenie prostaty

To najbardziej dokuczliwa ze wszystkich chorób prostaty, chociaż nie zagraża życiu chorego i czasem ustepuje nawet bez leczenia. Polega na zapaleniu gruczołu, zwykle w wyniku wstępującej infekcji, która sprawia, że gruczoł staje się obrzęknięty i bardzo bolesny. Na tego typu infekcje narażone są zwłaszcza osoby, które nie przestrzegają higieny narządów płciowych po stosunku seksualnym lub uprawiają seks z przygodnymi partnerami. Jednak nie jest to regułą, ponieważ zapalenie prostaty dotyka także młodych mężczyzn, mających stałą partnerkę i stosujących wszystkie zasady higieny osobistej.

Zapalenie prostaty - objawy

Zapalenie prostaty objawia się głównie bardzo dokuczliwym bólem i pieczeniem, bowiem dochodzi z okolic narządów płciowych, ale nie da się go zlokalizować inaczej niż „gdzieś w środku”. Pieczenie i ból zwykle znacznie słabną w czasie oddawania moczu. Jednak zaraz po zakończeniu oddawania moczu, gdy zwieracz wewnętrzny cewki się zaciska - ból lub pieczenie stają się najbardziej dotkliwe. Osoby z zapaleniem prostaty mogą unikać załatwiania się właśnie ze względu na powyższe dolegliwości.

Choroby prostaty, chociaż rozwijają się bardzo powoli, mogą potencjalnie być groźne dla życia i zdrowia. Zwłaszcza, że gruczoł znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie narządów płciowych, dlatego też każdy mężczyzna po 55. roku życia powinien przynajmniej raz w roku odwiedzać urologa, by zapobiec rozwojowi choroby.