Nietrzymanie moczu u osób starszych

Nietrzymanie moczu jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych problemów współczesnego społeczeństwa. Dotyczy to w przybliżeniu nawet 15% ludzi, co oznacza, że w Polsce cierpieć z tego powodu może około 4 milionów pacjentów.

Nietrzymanie moczu jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych problemów współczesnego społeczeństwa. Dotyczy to w przybliżeniu nawet 15% ludzi, co oznacza, że w Polsce cierpieć z tego powodu może około 4 milionów pacjentów.

Choć sama nazwa tej dolegliwości dużo mówi za siebie, to z medycznego punktu widzenia nietrzymaniem moczu nazywamy niezależny od naszej woli wypływ moczu przez cewkę moczową o takiej częstości i w takiej ilości, że staje się to istotnym problemem zdrowotnym lub społecznym. Objaw ten zazwyczaj utrzymuje się przez wiele miesięcy, czasem nawet lat, co znacząco utrudnia codzienne życie, zarówno zawodowe, jak i prywatne.

Czynniki ryzyka nietrzymania moczu

Większość osób chorujących na nietrzymanie moczu to kobiety (prawie 60–70 proc.). Nie zmienia to faktu, że także mężczyźni mogą zostać dotknięci tą dolegliwością. Do czynników, które w znaczący sposób mogą przyczynić się do wystąpienia nietrzymania moczu należą:

• wiek,
• zakażenia układu moczowego,
• przebyte zabiegi operacyjne układu moczowo-płciowego i końcowego odcinka układu pokarmowego,
• niektóre choroby (np.: przerost gruczołu krokowego, udar mózgu, stwardnienie rozsiane, cukrzyca, niewydolność krążenia, kamica nerkowa, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, guzy systemu urogenitalnego, zaburzenia lękowe),
• alkoholizm,
• niektóre leki,
• urazy.

Podzał nietrzymania moczu

Nietrzymanie moczu nie jest dolegliwością jednorodną i może mieć wiele przyczyn. Dlatego wyróżniamy kilka podtypów. Do najważniejszych należą:

• wysiłkowe nietrzymanie moczu (polegające na mimowolnym wycieku moczu podczas wykonywania czynności, które powodują wzrost ciśnienia w brzuchu, takich jak podnoszenie, kichanie lub kaszel; wiąże się to głównie z osłabieniem działania mięśnia zwieracza cewki, np. w wyniku uszkodzenia tego mięśnia podczas operacji),
• nietrzymanie moczu z parć naglących,
• pęcherz nadreaktywny (polegające na mimowolnym wycieku moczu, któremu towarzyszy lub poprzedza go nagła potrzeba oddania moczu).

Inne typy nietrzymania moczu

• mieszane nietrzymanie moczu (będące kombinacją powyższych czynników),
• nietrzymanie moczu z przepełnienia, zwane także moczeniem paradoksalnym (w przypadku zwężenia cewki moczowej; gdy zbyt duża ilość moczu nagromadzi się w pęcherzu, dochodzi do pokonania oporu cewkowego przez ciśnienie panujące w pęcherzu i niewielka ilość moczu wycieka; sytuacja ta następuje głównie u mężczyzn – w wyniku przerostu prostaty),
• odruchowe nietrzymanie moczu (wywołane dysfunkcją układu nerwowego; pęcherz opróżnia się samoistnie bez uczucia parcia),
• pozacewkowe nietrzymanie moczu (wyciek moczu przez inne otwory niż ujście zewnętrzne cewki moczowej, przyczyną mogą być wady układu moczowego lub przetoki, czyli patologiczne połączenia układu moczowego z innymi narządami, np. jelitem grubym).

U mężczyzn z chorobami prostaty jej powiększenie prowadzi do powstania przeszkody na drodze, którą musi pokonać mocz, co może doprowadzić do nadmiernego gromadzenia się moczu w pęcherzu i moczenia paradoksalnego opisanego wyżej. Z czasem może dojść także do zmęczenia i osłabienia zwieracza cewki moczowej, co doprowadza do wysiłkowego nietrzymania moczu. Tym samym może zakończyć się operacja prostaty, jeśli w jej trakcie zostanie uszkodzony ten mięsień. Do nietrzymania moczu może dojść także niezależnie od schorzeń prostaty.

Leczenie nietrzymania moczu

W przypadku pojawienia się problemów z utrzymaniem moczu powinno się zgłosić do urologa. Dokładnie zebrany wywiad, badanie lekarskie oraz uzyskane wyniki badań dodatkowych (m.in. badanie ogólne i posiew moczu, USG, badanie urodynamiczne i radiologiczne) umożliwią niemal zawsze ustalenie przyczyny nietrzymania moczu, co z kolei pozwoli zastosować właściwe leczenie.

W zależności od rodzaju choroby konieczny jest odpowiednio dobrany sposób leczenia. Metoda, która okazała się skuteczna dla znajomego, może niestety okazać się nietrafiona w naszym przypadku. Metody leczenia nietrzymania moczu możemy podzielić zarówno na nieoperacyjne, jak i chirurgiczne.

Leczenie nieoperacyjne nietrzymania moczu możemy podzielić na farmakoterapię (stosuje się tu wiele różnych leków, w zależności od przyczyny nietrzymania moczu, m.in. duloksetynę stosowaną w wysiłkowym nietrzymaniu moczu czy leki antycholinergiczne i neurotoksyny stosowane w nadreaktywności pęcherza moczowego), fizykoterapię (obejmującą ćwiczenia mięśni miednicy mniejszej – świadome kurczenie tych mięśni seriami po 5–20 kilka razy dziennie, elektrostymulacje) i psychoterapię (człowiek poznaje istotę choroby i mechanizmy mające przeciwdziałać jej przykrym następstwom, np. wie, że zazwyczaj popuszcza mocz co 3 godziny, więc stara się oddawać go, zanim to nastąpi).

Zabiegowe metody obejmują wykonanie plastyki krocza (obejmującej wzmocnienie mięśni tworzących tzw. dno miednicy) lub cewki moczowej oraz (u mężczyzn z chorobami prostaty, jako jednocześnie najskuteczniejsza metoda dotycząca tych pacjentów) częściowej albo całkowitej resekcji gruczołu krokowego.

U zdecydowanej większości pacjentów uzyskuje się całkowite ustąpienie dolegliwości lub wybitne ich zmniejszenie, znacząco poprawiając chorym komfort życia. Mając na uwadze skuteczność leczenia, a także to, że nietrzymanie moczu może być pierwszym objawem wielu istotnych chorób, nie warto się wstydzić i zwlekać z wizytą u urologa.