Prostata - podstawowe informacje

Gruczoł krokowy, zwany także prostatą lub sterczem, to nieparzysty narząd o budowie mięśniowo-gruczołowej, wchodzący w skład układu męskich narządów płciowych. Rozmiary prostaty nie są imponujące - jest wielkości kasztana. Podobnie też wygląda. Gruczoł krokowy pełni w męskim organizmie ważne funkcje, jego wydzielina zawiera substancje, które stanowią materiał genetyczny dla plemników.

Gdzie jest prostata?

Gruczoł krokowy znajduje się w miednicy mniejszej bezpośrednio pod pęcherzem moczowym, otaczając początkowy, tzw. sterczowy, odcinek cewki moczowej, czyli przewód wyprowadzający mocz z pęcherza na zewnątrz. Dlatego gdy dochodzi do przerostu prostaty, na skutek mechanicznego ucisku cewki moczowej, pojawiają się problemy z oddawaniem moczu. Tylna część stercza przylega bezpośrednio do odbytnicy (dlatego możliwa jest ocena gruczołu krokowego za pomocą badania przez odbytnicę).

Budowa prostaty

Kształt prostaty jest porównywalny do kształtu kasztana jadalnego o gładkiej sprężystej powierzchni. Prawidłowy gruczoł ma masę ok. 20 g, jego wysokość wynosi ok. 2,5 cm, długość ok. 3,5 cm, a szerokość ok. 4 cm. W chwili urodzenia prostata jest wielkością zbliżona do ziarna grochu, następnie stopniowo powiększa się, najszybciej w okresie dojrzewania, i w wieku około 30. lat osiąga wielkość prawidłową. Przed 50. rokiem życia następuje u większości mężczyzn stopniowe powiększanie się prostaty.

Miąższ prostaty składa się z elementów gruczołowych oraz zrębu. Część gruczołową tworzy kilkadziesiąt drobnych gruczołów, które uchodzą do cewki moczowej. Gruczoły te leżą w podścielisku (tzw. zrąb narządu) zbudowanym z włókien tkanki łącznej i mięśni gładkich. Całość otoczona jest mocną, włóknistą torebką oddzielającą stercz od sąsiednich narządów.

Prostata ma niejednorodną strukturę. Istnieją w jego obrębie cztery strefy o odmiennych cechach morfologiczno-czynnościowych. Strefy te mogą podlegać odmiennym procesom patologicznym (w strefie przejściowej najczęściej rozwija się łagodny rozrost, zaś w strefie obwodowej – rak).

Strefa obwodowa prostaty (niecałe 75% masy narządu) zbudowana jest głównie z małych kulistych gruczołów i luźnego zrębu. Strefa środkowa prostaty (ok. 23% masy stercza), przez którą przebiegają przewody wytryskowe, otacza od tyłu i z boków odcinek bliższy cewki moczowej. Strefę przejściową (ok. 2% masy stercza) tworzą gruczoły okołocewkowe oraz elementy mięśniowe, zapewniające trzymanie moczu i zapobiegające wstecznemu wytryskowi nasienia. Strefa przednia, zwana spoidłem przednim lub przegrodą przednią, jest zbudowana wyłącznie ze zrębu włóknisto-mięśniowego, bez utkania gruczołowego – jest nieistotna w patologii prostaty.

Funkcje prostaty

Funkcją prostaty jest produkcja wydzieliny, która wchodzi w skład nasienia i stanowi ok. 20% jego objętości, co odpowiada mniej więcej 0,5 ml. Zawiera ona substancje będące materiałem energetycznym dla plemników, stymulujące ich ruchliwość, odpowiedzialne za prawidłowe pH spermy i potrzebne do syntezy DNA.