Fale ultradźwiękowe

HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound pol. skupiona wiązka fal ultradźwiękowych o dużym natężeniu) czasami nazywane FUS albo HIFUS to nowoczesna metoda wykorzystująca ultradźwięki w leczeniu raka prostaty. Zastosowanie ultradźwięków do leczenia łagodnego rozrostu stercza (BPH) zostało po raz pierwszy opisane na początku lat 90. XX wieku. Pomimo co raz częstszego wykorzystywania metody HIFU do leczenia raka prostaty, obecnie ta metoda leczenia wciąż ma charakter wiedzy eksperymentalnej.

Jak działa metoda HIFU?

W metodzie HIFU niszczy się falami ultradźwiękowymi tkankę powiększonego gruczołu krokowego, która zamienia się w jednorodną masę. Następnie masa ta jest wysysana z wnętrza prostaty. Ogromną zaletą metody HIFU jest to, że zabiegi mogą być powtarzane wielokrotnie, gdyż w czasie zabiegu nie dochodzi do uszkodzenia sąsiadujących tkanek, co często dzieje się w czasie radioterapii. W tej metodzie można leczyć chorobę bez wykonywania cięć chirurgicznych, co znów zmniejsza powikłania oraz traumatyzację tkanek.

Czym są fale ultradźwiękowe?

Fala ultradźwiękowa przechodzi przez żywe tkanki bez ich uszkodzenia. To zjawisko jest między innymi wykorzystywane w badaniu USG. W momencie, gdy wiązka ultradźwięków o odpowiedniej energii zostanie skoncentrowana na pewien punkt, wówczas energia w obrębie tego ogniska powoduje miejscowy wzrost temperatury do ok. 80-90 st. C. Wysoka temperatura w ciągu kilku sekund niszczy komórki gruczołu krokowego łącznie z nowotworem. Rozległość powstałej martwicy zależy od czasu trwania napromieniania

Zastosowanie fal ultradźwiękowych w chorobach prostaty

Fale ultradźwiękowe HIFU wykorzystuje się w leczeniu radykalnym raka gruczołu krokowego. Wskazanie do zabiegu obejmuje osoby z rakiem prostaty ograniczonym do tego narządu u osób, które z różnych przyczyn nie mogą mieć usuniętej prostaty innymi metodami lub ich nie akceptują. Metodę stosuje się także u chorych z miejscowym wzrostem guza, którzy przeszli już leczenia operacyjne (wznowa nowotworu). Głowica aparatu, która będzie wysyłała fale ultradźwiękowe jest wkładana do odbytnicy, dlatego też zabiegu nie można wykonać u osób, które mają zwężenie odbytu, przetoki odbytnicze w wywiadzie, mają czynne krwawienie z błony śluzowej odbytnicy oraz gdy wielkość gruczołu krokowego przekracza 40ml.

Przebieg zabiegu HIFU

Zabieg HIFU przeprowadza się ambulatoryjnie w znieczuleniu ogólnym lub lędźwiowym. Głowicę aparatu wprowadza się przez odbyt (stąd tak ważne są choroby odbytnicy jako przeciwwskazania do zabiegu). Czas zabiegu waha się pomiędzy 1-3 godzinami. Przez ten czas chory musi leżeć na boku, starając się nie ruszać. Gdy wielkość prostaty u chorego jest większa niż 40 ml należy w czasie tego samego znieczulenia wykonać przezcewkową elektroresekcję stercza (TURP) w celu zmniejszenia jego objętości. Wykonanie przezcekowej elektrosekcji znacznie skraca czas utrzymywania cewnika po zabiegu.

Powikłania metody HIFU

Jak w każdej metodzie leczniczej także w przypadku metody HIFU istnieją działania niepożądane:

• w czasie zabiegu w skutek obrzęku prostaty dochodzi do jej ucisku na cewkę moczową, co powoduje zatrzymanie moczu. Wtedy konieczne staje się założenie cewnika do pęcherza moczowego na kilka-kilkanaście dni. Jeżeli w czasie zabiegu wykona się przezcewkową elektroresekcję stercza (TURP) (celem TURP jest usunięcie tych części prostaty, które są najbliżej cewki moczowej) konieczność utrzymywania cewnika skraca się do 2-3 dni,
• w czasie wysyłania fal ultradźwiękowych może dojść do uszkodzenia nerwów, które przewodzą impulsy do prącia. Według różnych badań obserwowano w ok. 30% przypadków zaburzenia erekcji po zabiegu,
• niepłodność po operacji,
• po licznych i częstych naświetlaniach może powstać przetoka pomiędzy cewką moczową a odbytnicą,
• przy pierwszych próbach leczenia obserwowano oparzenia miejscowe błony śluzowej odbytnicy, obecnie zdarzają się one rzadziej,
• zakażenia układu moczowego. Również wcześniejsza przezcewkowa elektroresekcja stercza (TURP) zmniejsza ryzyko zakażenia układu moczowego.

Jak dotąd nie są znane wieloletnie wyniki leczenia prostaty tą metodą i w związku z tym metody te nie mają jeszcze ugruntowanych wskazań do zastosowania. Metoda HIFU obecnie jako doświadczalna jest stopniowo wprowadzana do klinik w Polsce. Ostateczną wartość jej zastosowania będzie można ocenić za kilka lat, w momencie zebrania większej liczby chorych.